سودمند است بعدها در بابل و بسيار ديرتر از آن در مصر روى كار آمده است . مردم عيلام از آن زندگى مقدماتى پيچ‌در پيچ خود به زندگى جنگ و كشورگشايى پردردسر پرداختند و سومر و بابل را گرفتند و پس از آن وضع دگرگون شد . و اين هردو دولت يكى پس از ديگرى عيلام را در تصرف خود گرفت . شوش ، شش هزار سال زيست و در اين مدت ، شاهد اوج عظمت سومر و بابل و مصر و آشور و ايران و يونان و روم بود ، و نام شوش با كمال و جلال تا قرن چهاردهم ميلادى پابرجاى ماند . در طول اين تاريخ دراز بر شوش دوره‌هاى مختلف گذشت و ثروت آن گاهى بىاندازه زياد بود . در آن هنگام كه آشور بانيپال بر شوش مسلط شد و آن را غارت كرد ( 646 ق . م . ) وقايع‌نگاران شاه فهرستى از طلا و نقره و مجسمهء ملكه بدون سر موسوم به نيپر آزو ، موزهء برلين عكس شماره 1 سنگهاى گرانبها و زينت‌آلات سلطنتى و جامه‌هاى فاخر و اثاثهء عالى و ارابه‌هايى كه فاتحان با خود به نينوا برده‌اند ، ثبت كرده‌اند . تاريخ دورهء تناوب غم‌انگيز خود را ميان پيشرفت هنر و جنگ به اين ترتيب آغاز كرده است . « 71 » « تلاش مستشرقين در راه كشف آثار تمدن باستانى عيلام هنوز ادامه دارد . پروفسور گيرشمن چهارسال پيش خانهء يكى از اعيان شوش را ، كه 3500 سال قبل در آن محل ساخته شده بود ، از زير خاك بيرون آورد و نشان داد كه آقاى « سوكالماهو » كه يكى از شاغلين حكومت آن زمان بوده زندگى آبرومندى داشته است . علاوه‌براين ، مجسمهء بزرگ ملكهء عيلامى « نيپر آزو » ، كه 1750 كيلوگرم وزن دارد و از برنز ساخته شده است ،

--> ( 71 ) . تاريخ تمدن ( كتاب اول . بخش اول ) پيشين ، ص 176 و 177 .